Joden in Holland

Wat is eigenlijk Jiddisch?

Netzer — Fri, 20 Jan 2012 11:25:57 +0000

Het Jiddisch is een Joods-Duitse taal die door zo’n drie miljoen joden van over de hele wereld gesproken wordt. Het Jiddisch is taalkundig niet aan het Hebreeuws verwant, maar het wordt wel van rechts naar link geschreven met de letters van het Hebreeuwse alfabet. Landen waar mensen dit spreken zijn voornamelijk de Verenigde Staten, Engeland en Israël. Er bestaat een flink aantal dialecten in het Jiddisch.

Dialecten

Een dialect dat vrijwel uitgestorven is, is het West-Europese Jiddisch. Dit werd voor de oorlog nog door een redelijk aantal Nederlandse Joden gesproken. Heden ten dage is deze variant vrijwel uitgestorven. Dan bestaat er ook Pools Jiddisch, dit dialect wordt gesproken door aanhangers van chassidische groeperingen in Polen, in deze variant zitten vrij veel Slavische woorden. Jeruzalem Jiddisch wordt sinds ongeveer 100 jaar in Jeruzalem gesproken. Het lijkt veel op het Duits en heeft zijn oorsprong in het Hongaars Jiddisch. Verder bestaat er nog Litouws en Russisch Jiddisch, dit is een dialect dat bij veel Russische Joden als tweede taal bekend was. Ten slotte is er nog het Oekraïense Jiddische dialect, ook dit bevat veel Slavische woorden.

Heden ten dage

Vandaag de dag wordt het Jiddisch gesproken in voornamelijk de Verenigde Staten, Engeland en Israël. In zowel de Verenigde Staten als in Israël neemt het Jiddisch veel woorden over van de landstaal. Hierdoor komen er staat meer Engelse en Hebreeuwse woorden terecht in het dialect. De verschillende varianten van de taal komen langzaamaan steeds verder uit elkaar te staan, waardoor verschillende Jiddische sprekers elkaar moeilijker kunnen verstaan.

Jiddische taal in Nederland

Opvallend is dat het Amsterdamse dialect veel Jiddische en Hebreeuwse leenwoorden bevat. Denk hierbij aan woorden als mazzel, mesjoche en koosjer. Het zijn uiteindelijk voornamelijk de Hebreeuwse woorden die we terug zijn in de Nederlandse taal en in mindere mate de Jiddische. Het Jiddisch wordt door nog maar zeer kleine groep Nederlandse joden gesproken, omdat veel van de Jiddisch sprekende mensen zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wereldwijd is het aantal personen door dezelfde reden ontzettend afgenomen.

Foto: moniv – Fotolia

Een korte geschiedenis van het Jodendom – Rabbijnse visie

Netzer — Thu, 01 Dec 2011 15:35:03 +0000

In de Joodse traditie wordt Abraham gezien als de eerste Jood. In de Rabijnse visie was het Abraham die de eerste was om het tegen de afgodendienst op te nemen in de rest van de wereld. God beloofde Abraham dat hij kinderen zou krijgen die zijn werk zouden voortzetten en het land van Israël zouden erven. De zoon van Abraham was Isaak, en de zoon van Isaak was Jakob. Volgens de Tenach gaf God Jakob de naam Israel, wat ‘hij die met God worstelt’ betekent. God wijdde daarmee zijn nakomelingen in een natie te vormen. De Rabbijnse visie is een visie op de geschiedenis, er bestaat echter over verschillende gebeurtenissen veel discussie.

Egypte en de terugkeer

God stuurde Jakob en zijn kinderen naar Egypte, ze werden slaven en God stuurde Mozes om de Israelieten uit de slavernij te bevrijden. Na de uittocht bracht God hen naar de berg Sinai om de Thora over te geven. Het volk keerde terug naar Israel. In de eeuwen die daarop volgden versterkte God het joodse volk met leiders en strijders nadat hij vijanden stuurde om hen aan te vallen. De Israëlieten vonden op een goed moment dat het tijd was dat zij een permanente koning zouden krijgen, net zoals ander naties. Dit was eerst Saul en later koning David.

David en Judea

Toen David gevestigd was als koning van het Joodse volk, verteld hij de profeet Nathan, dat hij een permanente tempel wilde bouwen. Als beloning beloofde God dat David’s zoon deze zou mogen bouwen. De zoon, genaamd Salomo bouwde dan ook de eerste permanente tempel volgens de wil van God in Jeruzalem. Na de dood van Salomo werd het koninkrijk in tweeën verdeeld: Israël en Judea. Het koninkrijk van Judea had Jeruzalem als hoofdstad. De afgodsdienst steeg hier echter dusdanig dat God Babylonië toestond om Judea te veroveren, de tempel te vernietigen en zijn volk naar Babylonië te verbannen.

Terugkeer van het volk

Na 70 jaar gaf God toestemming aan het joodse volk om terug te keren naar Israel onder de leiding van Ezra. De tempel werd herbouwd en zou 420 jaar overeind blijven totdat de Romeinse keizer Titanus deze zou vernietigen. Volgens de Rabbijnse visie is dit de staat waarin de berg Moriah moet blijven totdat een nakomeling van David zich voordoet om de glorie van Israel te herstellen.

Foto: styleuneed – Fotolia.com

Demografie van het Jodendom na de Tweede Wereldoorlog

Netzer — Thu, 08 Sep 2011 11:15:38 +0000

In de Westerse landen, zoals de VS, Israël, Groot-Brittannië en Zuid-Afrika is er een grote verscheidenheid onder de religieuze praktijken, met een duidelijke meerderheid in seculaire en onorthodoxe joden. In de VS is uit onderzoek gebleken dat van de 5 miljoen Joden ongeveer 4 miljoen een aansluiting had met de godsdienst, op welke manier dan ook. Het overgrote deel van deze groep neemt deel aan een of andere soort Joodse praktijk. Toch is maar de helft daadwerkelijk lid van een Joodse gemeenschap.

De bevolkingskrimp

Veel godsdienstige en seculier Joodse bewegingen in Amerika en Canada vinden dat er sprake is van een crisis. Ze uitten hun zorgen over het toenemend aantal gemengde huwelijken en de zogenoemde assimilatie in de Joodse gemeenschap. Het geboortecijfer van Amerikaanse Joden is niet erg hoog. Dit heeft te maken met het feit dat velen pas op later leeftijd trouwen en daarbij gemiddeld steeds minder kinderen krijgen. Het geboortecijfer is slechts 1,7. De Joodse gemeenschap in Amerika krimpt, en dit is volgens verschillende Joden zorgelijk. Dit is de tendens die we zien over de gehele wereld. De Joodse bevolking krimpt in zijn geheel.

Groei binnen gemeenschappen

De nadruk op deze bevolkingsafname versluiert echter de diversiteit en levendigheid van de godsdienstige praktijk en ook de relatieve groei binnen sommige gemeenschappen. Een voorbeeld is de gemeenschap van Haredi-Joden, deze groep neemt toe terwijl het totaal afneemt. Hierdoor kunnen we zeggen dat het percentage orthodoxe Joden stijgt ten op zichte van het totaal aantal Joden. Bovendien is er onder orthodoxe Joden geen of weinig sprake van gemende huwelijken. De Joden vinden meestal hun partner binnen dezelfde gemeenschap, omdat dit omgeving is waarin ze opgroeien en hun leven vorm krijgt.

Interesse in godsdienst

Ten slotte kunnen we zien dat de interesse voor godsdiensten in verscheidene segmenten van de Joodse bevolking is toegenomen. Een stijgend aantal Joden is gaan deelnemen aan Joods onderwijs en is toegetreden tot synagogen. Deze groei heeft niet de krimp van de totale gemeenschap gecompenseerd, maar wel binnen de segmenten.

Foto: Anyka – Fotolia.com

Wie is Joods?

Netzer — Mon, 20 Jun 2011 08:11:29 +0000

Joden zijn een volk of etniciteit, genaamd het Joodse volk of het volk van Israël. Het Joodse volk leefde oorspronkelijk gedurende zo’n 3000 jaar in het gebied dat we nu Israël noemen. Maar wie precies wel en niet Joods is, is een lastige kwestie en vooral sinds de 20e eeuw zijn er veel mensen die zich met deze vraag bezig houden. Het is een gecompliceerde vraag, omdat etniciteit, religie en andere categorieën door elkaar heen kunnen lopen bij het Jodendom. Het is daarom niet altijd duidelijk wie wel en niet als echt Jood gezien dient te worden. De meningen zijn hierover verdeeld.

De Joden

Nadat de Joden door de Romeinen uit het voor hen beloofde land verbannen werden hebben ze een bewogen bestaan geleid. Armoede, discriminatie, onderdrukking en uitroeiing heeft het volk ondergaan, maar ook culturele economische en individuele bloei. De Joodse religie was door de jaren heen de belangrijkste bindende factor tussen de Joden, maar geen vereiste om tot het volk te behoren. Door de opkomst van de verlichting en het nationalisme, zijn de Joden zich meer als een etnische of ethno-religieuze gemeenschap binnen andere volken gaan zien. Ook ontstond er een nationale beweging genaamd het Zionisme, die bijdroeg aan de Joodse gemeenschap in Palestina en de uiteindelijke stichting van de staat Israël.

Joodse moeder

De definitie van wie er wel en niet Joods is, wordt door sommigen gebaseerd op de traditionele Joodse wetgeving. Alleen diegene waarbij de moeder ten tijde van de geboorte een Jodin was, of die zich bekeerde heeft tot het Jodendom op grond van de Joodse wetten, is Joods. Er bestaat ook de opvatting dat in vroegere dagen het Jodendom ook via de vader kon worden doorgegeven maar de meeste Joden ontkennen dit. In de Thora staat namelijk dat een kind van een niet-Joodse vader verwijderd kan raken, maar dit niet kan bij een niet-Joodse moeder, omdat dit kind bij geboorte al niet Joods is.

Het joodse geslacht

Verschillende Joden zien Abraham en Sara als de grondleggers van het Joodse geslacht. Anderen stellen dat het Jodendom eveneens is ontstaan bij het accepteren van de Joodse regels op de berg Sinai door de nazaten van Abraham, Izaak en Jakob. Vooraf aan deze acceptatie was het volk massaal bekeerd tijdens de uittocht uit Egypte. Ook zijn er individuen die zich bekeren tot het Jodendom en zo deel uitmaken van het Joodse volk.

Foto: MISHELA – Fotolia.com

Het Jodendom

Netzer — Wed, 20 Apr 2011 15:57:55 +0000

Het jodendom is de godsdienst van het Joodse volk. Het is de oudste, of vroegst ontstane monotheïstische godsdienst en is daarmee ook een van de oudste religieuze tradities die heden ten dage nog beoefend wordt. Het is moeilijk om het jodendom precies te omschrijven, omdat het Joods zijn de categorieën van identiteit doorbreekt. Het is niet nationaal en niet godsdienst, maar hiermee wel gerelateerd is. De principes en de geschiedenis van het vormen Jodendom zijn fundamenten van andere godsdiensten als het christendom en de islam.

Geloofsbeginselen

Het jodendom heeft nooit een bindende catechismus opgesteld, maar er zijn wel een aantal geloofsbeginselen die door de meeste stromingen bevestigd worden. Er is dus geen duidelijk overeengekomen reeks van geloofspunten. Er bestaat grote verdeeldheid onder verschillende groepen Joden over de interpretatie van de religie. Er zijn overeenkomsten gesloten, maar nooit helemaal overkoepelend, met een akkoord van alle stromingen, er dus niet precies een geloofsleer te noemen.

Praktijk en traditie

Wat we wel kunnen identificeren zijn praktijken en tradities. Denk bijvoorbeeld aan de besnijdenis die moet worden ondergaan om jood te worden. Daarnaast zijn er de traditionele regels die sterke gelding hebben en bepaalden wat wel en niet joods is. Desondanks is het zo dat in het orthodoxe jodendom sommige beginselen, denk hierbij aan de Goddelijke oorsprong van de Thora, zo belangrijk zijn dat het veronachtzamen van die beginselen iemand tot een afvallige kan maken.

Geloofsprincipes

Een eerste principe is het monotheïstisch karakter van het jodendom. Dualiteit of drievuldigheid van een God bestaat niet. Daarnaast is God omnipotent en alleswetend, God is niet-fysisch, niet-materieel en eeuwig. Verder gaat men er vanuit dat de woorden van profeten waarheden zijn en dat Mozes de belangrijkste profeet was. De Thora is de primaire tekst voor het jodendom. Orthodoxe joden stellen dat de Thora gelijk staat aan dat wat Mozes op de berg van Sinai ontvangen heeft van God. Er zijn nog een heel aantal principes te noemen, maar die overschrijden de lengte van dit artikel.

Foto: Michaela Pschorr – Fotolia.com