Wat is eigenlijk Jiddisch?
Het Jiddisch is een Joods-Duitse taal die door zo’n drie miljoen joden van over de hele wereld gesproken wordt. Het Jiddisch is taalkundig niet aan het Hebreeuws verwant, maar het wordt wel van rechts naar link geschreven met de letters van het Hebreeuwse alfabet. Landen waar mensen dit spreken zijn voornamelijk de Verenigde Staten, Engeland en Israël. Er bestaat een flink aantal dialecten in het Jiddisch.
Dialecten
Een dialect dat vrijwel uitgestorven is, is het West-Europese Jiddisch. Dit werd voor de oorlog nog door een redelijk aantal Nederlandse Joden gesproken. Heden ten dage is deze variant vrijwel uitgestorven. Dan bestaat er ook Pools Jiddisch, dit dialect wordt gesproken door aanhangers van chassidische groeperingen in Polen, in deze variant zitten vrij veel Slavische woorden. Jeruzalem Jiddisch wordt sinds ongeveer 100 jaar in Jeruzalem gesproken. Het lijkt veel op het Duits en heeft zijn oorsprong in het Hongaars Jiddisch. Verder bestaat er nog Litouws en Russisch Jiddisch, dit is een dialect dat bij veel Russische Joden als tweede taal bekend was. Ten slotte is er nog het Oekraïense Jiddische dialect, ook dit bevat veel Slavische woorden.
Heden ten dage
Vandaag de dag wordt het Jiddisch gesproken in voornamelijk de Verenigde Staten, Engeland en Israël. In zowel de Verenigde Staten als in Israël neemt het Jiddisch veel woorden over van de landstaal. Hierdoor komen er staat meer Engelse en Hebreeuwse woorden terecht in het dialect. De verschillende varianten van de taal komen langzaamaan steeds verder uit elkaar te staan, waardoor verschillende Jiddische sprekers elkaar moeilijker kunnen verstaan.
Jiddische taal in Nederland
Opvallend is dat het Amsterdamse dialect veel Jiddische en Hebreeuwse leenwoorden bevat. Denk hierbij aan woorden als mazzel, mesjoche en koosjer. Het zijn uiteindelijk voornamelijk de Hebreeuwse woorden die we terug zijn in de Nederlandse taal en in mindere mate de Jiddische. Het Jiddisch wordt door nog maar zeer kleine groep Nederlandse joden gesproken, omdat veel van de Jiddisch sprekende mensen zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wereldwijd is het aantal personen door dezelfde reden ontzettend afgenomen.
Foto: moniv – Fotolia
In de Westerse landen, zoals de VS, Israël, Groot-Brittannië en Zuid-Afrika is er een grote verscheidenheid onder de religieuze praktijken, met een duidelijke meerderheid in seculaire en onorthodoxe joden. In de VS is uit onderzoek gebleken dat van de 5 miljoen Joden ongeveer 4 miljoen een aansluiting had met de godsdienst, op welke manier dan ook. Het overgrote deel van deze groep neemt deel aan een of andere soort Joodse praktijk. Toch is maar de helft daadwerkelijk lid van een Joodse gemeenschap.