Wat is eigenlijk Jiddisch?
Het Jiddisch is een Joods-Duitse taal die door zo’n drie miljoen joden van over de hele wereld gesproken wordt. Het Jiddisch is taalkundig niet aan het Hebreeuws verwant, maar het wordt wel van rechts naar link geschreven met de letters van het Hebreeuwse alfabet. Landen waar mensen dit spreken zijn voornamelijk de Verenigde Staten, Engeland en Israël. Er bestaat een flink aantal dialecten in het Jiddisch.
Dialecten
Een dialect dat vrijwel uitgestorven is, is het West-Europese Jiddisch. Dit werd voor de oorlog nog door een redelijk aantal Nederlandse Joden gesproken. Heden ten dage is deze variant vrijwel uitgestorven. Dan bestaat er ook Pools Jiddisch, dit dialect wordt gesproken door aanhangers van chassidische groeperingen in Polen, in deze variant zitten vrij veel Slavische woorden. Jeruzalem Jiddisch wordt sinds ongeveer 100 jaar in Jeruzalem gesproken. Het lijkt veel op het Duits en heeft zijn oorsprong in het Hongaars Jiddisch. Verder bestaat er nog Litouws en Russisch Jiddisch, dit is een dialect dat bij veel Russische Joden als tweede taal bekend was. Ten slotte is er nog het Oekraïense Jiddische dialect, ook dit bevat veel Slavische woorden.
Heden ten dage
Vandaag de dag wordt het Jiddisch gesproken in voornamelijk de Verenigde Staten, Engeland en Israël. In zowel de Verenigde Staten als in Israël neemt het Jiddisch veel woorden over van de landstaal. Hierdoor komen er staat meer Engelse en Hebreeuwse woorden terecht in het dialect. De verschillende varianten van de taal komen langzaamaan steeds verder uit elkaar te staan, waardoor verschillende Jiddische sprekers elkaar moeilijker kunnen verstaan.
Jiddische taal in Nederland
Opvallend is dat het Amsterdamse dialect veel Jiddische en Hebreeuwse leenwoorden bevat. Denk hierbij aan woorden als mazzel, mesjoche en koosjer. Het zijn uiteindelijk voornamelijk de Hebreeuwse woorden die we terug zijn in de Nederlandse taal en in mindere mate de Jiddische. Het Jiddisch wordt door nog maar zeer kleine groep Nederlandse joden gesproken, omdat veel van de Jiddisch sprekende mensen zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wereldwijd is het aantal personen door dezelfde reden ontzettend afgenomen.
Foto: moniv – Fotolia
In de Joodse traditie wordt Abraham gezien als de eerste Jood. In de Rabijnse visie was het Abraham die de eerste was om het tegen de afgodendienst op te nemen in de rest van de wereld. God beloofde Abraham dat hij kinderen zou krijgen die zijn werk zouden voortzetten en het land van Israël zouden erven. De zoon van Abraham was Isaak, en de zoon van Isaak was Jakob. Volgens de Tenach gaf God Jakob de naam Israel, wat ‘hij die met God worstelt’ betekent. God wijdde daarmee zijn nakomelingen in een natie te vormen. De Rabbijnse visie is een visie op de geschiedenis, er bestaat echter over verschillende gebeurtenissen veel discussie.
In de Westerse landen, zoals de VS, Israël, Groot-Brittannië en Zuid-Afrika is er een grote verscheidenheid onder de religieuze praktijken, met een duidelijke meerderheid in seculaire en onorthodoxe joden. In de VS is uit onderzoek gebleken dat van de 5 miljoen Joden ongeveer 4 miljoen een aansluiting had met de godsdienst, op welke manier dan ook. Het overgrote deel van deze groep neemt deel aan een of andere soort Joodse praktijk. Toch is maar de helft daadwerkelijk lid van een Joodse gemeenschap.
Joden zijn een volk of etniciteit, genaamd het Joodse volk of het volk van Israël. Het Joodse volk leefde oorspronkelijk gedurende zo’n 3000 jaar in het gebied dat we nu Israël noemen. Maar wie precies wel en niet Joods is, is een lastige kwestie en vooral sinds de 20e eeuw zijn er veel mensen die zich met deze vraag bezig houden. Het is een gecompliceerde vraag, omdat etniciteit, religie en andere categorieën door elkaar heen kunnen lopen bij het Jodendom. Het is daarom niet altijd duidelijk wie wel en niet als echt Jood gezien dient te worden. De meningen zijn hierover verdeeld.
Het jodendom is de godsdienst van het Joodse volk. Het is de oudste, of vroegst ontstane monotheïstische godsdienst en is daarmee ook een van de oudste religieuze tradities die heden ten dage nog beoefend wordt. Het is moeilijk om het jodendom precies te omschrijven, omdat het Joods zijn de categorieën van identiteit doorbreekt. Het is niet nationaal en niet godsdienst, maar hiermee wel gerelateerd is. De principes en de geschiedenis van het vormen Jodendom zijn fundamenten van andere godsdiensten als het christendom en de islam.